राजतन्त्रको बढदो शान र धुमिल गणतन्त्र

शिव शर्मा चञ्चल

  लोकतन्त्र दिवस त मनाइयो । औपचारिकता पुरा गर्न गणतन्त्र प्रति प्रतिवद्धता जाहेर गर्ने काम राजनितिक दलहरुले गरे । गणतन्त्रको नारा ओराल्दैमा लोकतन्त्र बलियो हुदैन । नारा भाषणमा सिमित हुदै गएको लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको सपना साकार हुने समय कुर्दा कुदै एक वर्षबितिसकेको छ । तर अहिले सम्म गणतन्त्रको घोषणा गर्न दलहरुले खुट्टा कमाइरहेका छन् । रगत बगाएर शहिदले ल्याएको लोकतन्त्र दिवसको अवसरमा उल्टै शहिद परिवार नै उपेक्षित हुन पुगेका छन् । सत्तामा पुगेपछि जनता विर्सदै पुरानो रोग अहिले पनि कायमै रहेको वास्तविकता नेताहरुको व्यवहारले स्पष्ट रुपमा देखाएको छ । यति मात्र हैन स्वयं सत्तामा पुगेका आठ दलहरु आपसमा सहमति कायम गराउन नसकेर उल्टै संसद भवन भित्र नाराबाजी गदै संसद अवरुद्ध पारीरहेका छन् । काग्रेसले गणतन्त्रको घोषणा गर्न आनाकानी गरिरहेको छ । काग्रेस को यही आलटाले नितिका कारण माओवादी र एमाले बीच गणतन्त्रको घोषणा गर्न सहमति भएको छ । पछिल्लो पटक आएर काग्रेसले देखाएको यो डरपोक व्यवहारले गणतन्त्रमा जाने तर्फकाग्रेस पछि सरेको त हैन भन्ने शंका उब्जाएको छ । गणतन्त्र घोषणा भए कम्युनिष्टहरुको बाहुल्यता जम्ने हो की भन्ने त्रासले अर्को तर्फडेरा जमाएको ले काग्रेस तत्काल गणतन्त्र घोषणा गर्न तर्फअघि नबढेको देखिन्छ ।

काग्रेसको यो व्यवहारले राजालाई बलियो हुने थप मौका मिलेको छ । मुलुक भरी लोकतन्त्र दिवस मनाउदै गर्दा राजा भने सान संग दक्षिणकाली पुगेर बली दिइरहेका थिए । राजाको सुरक्षा र शान हेर्दा उनि एक कदम पनि पछि नहटको भान हुन्छ । उनको सुरक्षाका लागि हजारौ सैनिकहरु तैनाथ थिए । लोकतन्त्रले नया राष्ट्रिय गान जन्माइसकको अवस्थामा राजालाई पुरानै राष्ट्रिय गान र धुनले स्वागत गरिएको थियो । शाही नेपाली सेनाबाट नेपाली सेनामा रुपान्तरण भएका सेनाको कार्यशैली र व्यवहार भने पुरानै पाइएको छ । अझै पनि राजाको भक्तिगान गाउन उनिहरुले छाडेका छैनन् । सेना नाममा मात्र नेपाल सेना भएको छ । व्यवहारले भने अझै पनि सेना जनताको हुन सकेको छैन । राजाकै गुनगान र पक्षमा सेना उभिएको छ । सेनाकै आँडमा राजा बलियो भएका छन् । देशभरी लोकतन्त्र दिवस मनाइरहेका बेला थप शक्ति प्रदान होस् भनेर पञ्चवली दिन मन्दिर पुगे ।

जनताको बलले आएको लोकतन्त्रलाई संस्थागत गर्न ढिलासुस्ती भइरहेकै बेला प्रतिगमनकारीहरु लोकतन्त्र दिवसमा राजको जयजयकार गर्ने सहास बटुले । राजाको पक्षमा घनघोर नाराबाजी गरे । नेताहरु गणतन्त्र प्रति मुखले प्रतिबद्धता जनाउदै भाषण पड्काउने काम गरेका छन् । राजतन्त्रको सक्रियतालाई अलिकति पनि ख्याल नगरी दलहरुले आपसी समझदरी कायम गर्न नसकिरहेको अवस्था छ । त्यही मौकाको फाइदा उर्ठाई राजा शानले टाउको उठाइरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा आठ दलले नेतृत्व गरेको सरकार आपसमा बाझबाझ गर्नमा व्यस्त छ । लोकतन्त्रको मर्मलाई बिर्सेर राजालाई ठाउँ दिइरहेका छन् । यदि राजालाई ठाउँ नदिएको भए राजा ठुलो सुरक्षाफौजका साथ दक्षिणकाली पुगेर पञ्चबली दिने सहास कसरी बटुले । लोकतन्त्रमा राजाको स्थान गौण भइसकेको अवस्थामा राजा पुरानै शैली र शानले हिडनुले राजा अझै शासन सत्ता हडप्ने दाउमा छन् भन्नेमा कुनै सन्देह छैन । यो अवस्था खास गरी गणतन्त्र घोषण गर्ने तर्फअलमल्ल गरिरहेको काग्रेस कै कारण भएको हो । यसमा धेरै थोरै अरु सातपार्टि पनि जिम्मेवार छन् । यस्तै गल्ती गदै जाने हो भने राजतन्त्रले लोकतन्त्रको बिउ मास्दै लाने छन् । यस तर्फदलहरुको बुद्धिको बिर्को नउघरिनु दुखकै कुरा मान्नु पर्छ ।

राजतन्त्रले टाउको उठाइरहेको बेला निश्चित मितिमा हुने भनिएको संविधानसभाको निर्वाचन पनि नहुने पक्का भइसकको छ । यसले झनै लोकतन्त्रमा जनता माथि अविश्वास सृजना गराएको छ । संविधानसभाको निर्वाचन पर र्सर्नुमा एमाले र माओवादीले प्रधानमन्त्री कोइराला माथि दोष लगाएका छन् । निश्चित रुपमा पछिल्लो कोइरालाले देखाएको सुस्त व्यवहार र गणतन्त्रप्रतिको आलटाले नितिले उनकै कमजोरीको संकेत दिन्छ । फाटाफट गणतन्त्रमा गएर संविधानसभाको निर्वाचन मार्फ जनतालाई लोकतन्त्रको सही उपभोग गराउनु पर्ने बेला गणतन्त्र घोषणा गर्न नसक्नुले राजालाई जोगाउन का“घ थापिएको आरोप काग्रेस माथि आइरहेको छ । यो आरोपलाई मेटाउन प्रधानमन्त्रीले गणतन्त्र घोषणा गर्ने तर्फअग्रसरता देखाउनु पर्ने हो तर त्यो संकेत रतिभर पनि देखिएको छ । उल्टै राजतन्त्र पक्षधरहरु यो मौकालाई हेरेर आफनो शक्ति प्रदर्शन गर्दै गइरहेका छन् । दलहरु आफै भित्र लडेर लोकतन्त्रलाई दिनप्रतिदिन कमजोर बनाउदै गइरहेका छन् ।

राजतन्त्र अर्थात राजालाई सामान्य नागरिक सरह बनाइयो भनेर फुइ लगाउने नेताहरुको बोलीलाई राजाले लोकतन्त्र दिवसकै दिन देखाएको शानले नाङगो झार पारिदिएको छ । राजाले यस दिन लोकतन्त्रको खिल्ली त उडाए नै । झनै आफु कुनै पनि हालतमा कमजोर छैन भन्ने चुनौती पनि आठ दललाई दिएका छन् । लोकतन्त्र प्राप्ति पछि भुमिकाहीन भइसकेका भनिएका राजाले राष्ट्रप्रमुखकै हैसियतमा गरेको यो क्रियाकलापले लोकतन्त्रका लागि शुभसंकेत देखाउदैन । राजालाई यो सवै गर्ने सहास अरु कसैले नभई आठ दलको सरकारले दिएको छ । गणतन्त्रको चाहना बढीरहेको बेला राजालाई यो सवै गर्ने अधिकार दिने काम प्रधानमन्त्री बाटै भएको छ । यस बारेमा प्रधानमन्त्रीबाट कुनै आधीकारिक धारणा बाहिर आएको छैन । दलहरुकै कमजोरीको फाइदा उठाउदै राजाले आफनो शक्ति देखाएर छाडेका छन् ।

राजा शक्तिहीन भए बनेर बस्नु दलहरुका लागि घातक सावित हुनेछ । राजाले दलहरुलाई असफल सावित गराएर आफनो हैकम जमाउने दिन कुरेर बसेका छन् । गणतन्त्र घोषणा गर्ने तर्फगरको ढिलाई र संविधानसभाको निर्वाचन गर्ने मिति पर र्सर्नुले राजाको षडयन्त्रको खेल सफल हुदै गइरहको  बास्तविकता र्छलङ्ग हुन्छ । राजाकै चहलखेलका कारण गणतन्त्र घोषणा हुन सकीरहेको छैन । झन संविधानसभाको निर्वाचन त टाढाको कुरा भएको छ । उच्च स्तरीय जाँचबुझ आयोगले जनआन्दोलनको मुख्य दमनकारी राजा भएको प्रतिवेदन र्सार्वजनिक गरेर सरकारलाई कानुन बमोजिम कारवाही गर्न सिफारिस गरिसकेको छ । तर लोततान्त्रिक सरकारले राजालई कार्वाही गर्न त परै जाओस् जाँचबुझ आयोगले लिएको प्रतिवेदन र्सार्वजनिक गर्न समेत सकेको छैन । सरकारको यस्तै कमजोरीको फाइदा लिदै राजा फेरी चलमलाउन थालेका छन् । उनको बढीरहेको शान र हाइफाइले गणतन्त्र खोक्रो भएको छ । यो अवस्थाले मुलुकमा गणतन्त्र हैन राजातन्त्र बलियो हुने संकेत दिइरहेको छ । यो सवै दलहरुको ढिलासुस्ती र आपसी मनमुटावले ल्याएको डरलाग्दो स्थित हो । यस तर्फअझै पनि आठदल एकजुट भएर अघि नबढने हो भने त्यो डरलाग्दो आउन लामो समय पर्खिनु पर्ने छैन ।